نگاهی عمیق‌تر به موضوع Listener در تنظیمات اصلی کافکا

در جلسه‌ی قبل، هنگام تنظیم فایل Docker Compose دیدیم که چند پارامتر با نام‌های
KAFKA_LISTENERS و KAFKA_ADVERTISED_LISTENERS وجود داشتند.
در ظاهر شبیه هم‌اند، اما در عمل نقش‌های متفاوتی دارند.
در این بخش می‌خواهیم دقیق‌تر ببینیم Listener در کافکا چیست، چرا چند نوع Listener داریم، و این برچسب‌هایی مثل EXTERNAL یا INTERNAL چه مفهومی دارند.

🧩 سه مؤلفه اصلی هر Listener در Kafka

هر Listener در Kafka از سه بخش اصلی تشکیل شده است:

Kafka تمام تنظیمات Listener را بر اساس این سه مؤلفه می‌سازد.
مثلاً در مقدار زیر:

KAFKA_CFG_ADVERTISED_LISTENERS: 'INTERNAL://broker-3:19092,EXTERNAL://localhost:49092'

هر قسمت از این رشته شامل همین سه مؤلفه است:

🔹 ۱. برچسب (Listener Name)

برچسب‌ها کلید اصلی درک Listenerها هستند.
Kafka از این نام‌ها برای ارجاع به listenerهای خاص در تنظیمات مختلف استفاده می‌کند.

مثلاً:

KAFKA_CFG_INTER_BROKER_LISTENER_NAME: INTERNAL

یعنی Kafka برای ارتباط بین بروکرها باید از listener با برچسب INTERNAL استفاده کند.

یا:

KAFKA_CFG_CONTROLLER_LISTENER_NAMES: CONTROLLER

یعنی در نقش کنترلر، ارتباطات KRaft از لیستنری با برچسب CONTROLLER برقرار شود.

بنابراین برچسب‌ها فقط برای خوانایی نیستند؛ بلکه Kafka با آن‌ها می‌فهمد کدام Listener برای کدام هدف استفاده شود.

🔹 ۲. آدرس (Host/IP)

این همان بخشی است که گاهی باعث گیج شدن در Docker یا محیط‌های چند‌نودی می‌شود.

🔸 نکته:
در Docker، معمولاً Kafka خودش را با نام سرویس Docker Compose (مثلاً kafka) تبلیغ می‌کند، چون دیگر سرویس‌ها (مثل Kafka UI یا Schema Registry) با همان نام در شبکه Docker آن را پیدا می‌کنند.

🔹 ۳. پورت (Port)

هر listener معمولاً پورت جداگانه‌ای دارد تا ارتباطات از هم تفکیک شوند:

Kafka از این پورت‌ها برای تنظیم دقیق مسیر ارتباطات استفاده می‌کند.
مثلاً اگر UI و producer هر دو داخل Docker باشند، بهتر است از INTERNAL://broker-3:19092 استفاده کنند تا از مسیر داخلی شبکه Docker عبور کنند — نه از پورت خارجی که برای اتصال از لپ‌تاپ باز شده است.

🧠 حالا ترکیب این سه بخش در عمل

بیایید همین تنظیم زیر را خط‌به‌خط تجزیه کنیم:

KAFKA_LISTENERS: 'INTERNAL://:19092,EXTERNAL://:9092'
KAFKA_ADVERTISED_LISTENERS: 'INTERNAL://broker-3:19092,EXTERNAL://localhost:49092'
KAFKA_INTER_BROKER_LISTENER_NAME: INTERNAL
KAFKA_LISTENER_SECURITY_PROTOCOL_MAP: INTERNAL:PLAINTEXT,EXTERNAL:PLAINTEXT,CONTROLLER:PLAINTEXT
KAFKA_CONTROLLER_LISTENER_NAMES: CONTROLLER

🔸 تحلیل خط به خط:

۱. KAFKA_LISTENERS

Kafka روی چه پورت‌هایی گوش می‌دهد:

• INTERNAL://:19092 → داخل container روی پورت ۱۹۰۹۲
• EXTERNAL://:9092 → داخل container روی پورت ۹۰۹۲

۲. KAFKA_ADVERTISED_LISTENERS

Kafka به کلاینت‌ها اعلام می‌کند از چه آدرسی به او وصل شوند:

• INTERNAL://broker-3:19092 → برای ارتباطات داخلی درون شبکه Docker
• EXTERNAL://localhost:49092 → برای برنامه‌های خارج از Docker (روی سیستم توسعه‌دهنده)

۳. KAFKA_INTER_BROKER_LISTENER_NAME: INTERNAL

Kafka برای ارتباط بین بروکرها از Listener با برچسب INTERNAL استفاده کند.

۴. KAFKA_LISTENER_SECURITY_PROTOCOL_MAP

هر listener با چه پروتکلی کار می‌کند:

INTERNAL:PLAINTEXT, EXTERNAL:PLAINTEXT, CONTROLLER:PLAINTEXT

(می‌توان در محیط واقعی بعضی از آن‌ها را با SSL یا SASL امن کرد)

۵. KAFKA_CONTROLLER_LISTENER_NAMES: CONTROLLER

یعنی listener با برچسب CONTROLLER برای ارتباطات مدیریتی KRaft استفاده شود.

🔍 چرا چند نوع Listener داریم؟

Kafka فقط با Producer و Consumer حرف نمی‌زند.
در واقع چند نوع ارتباط هم‌زمان درون سیستم اتفاق می‌افتد:

📊 جمع‌بندی نهایی