مدیریت فایل‌ها و پوشه‌ها

دوره سازمانی مبانی مهندسی داده (شرکت داتا) جلسه دوم : شروع کار با خط فرمان لینوکس و دستورات اصلی مورد نیاز مدیریت فایل‌ها و پوشه‌ها

مدیریت فایل‌ها و پوشه‌ها یکی از اولین و مهم‌ترین مهارت‌ها در کار با لینوکس است. برای یک مهندس داده، تسلط بر این بخش ضروری است؛ چرا که بخش بزرگی از کار روزانه شامل انتقال داده‌ها، مدیریت دیتاست‌های بزرگ، بررسی فضای دیسک و ساختار پوشه‌ها می‌شود.

📌 مفاهیم اصلی

پوشه (Directory): مجموعه‌ای از فایل‌ها و زیرپوشه‌ها.
مسیر مطلق (Absolute path): مسیری که از / (ریشه سیستم فایل) شروع می‌شود.
مسیر نسبی (Relative path): مسیری نسبت به محل فعلی (pwd).

🛠 دستورات پایه مدیریت فایل‌ها و پوشه‌ها

دستور	کاربرد	مثال
`ls`	نمایش فایل‌ها و پوشه‌ها	`ls -lh`
`cd`	تغییر مسیر	`cd /var/log`
`pwd`	نمایش مسیر جاری	`pwd`
`cp`	کپی فایل/پوشه	`cp file1.txt backup/`
`mv`	جابجایی یا تغییر نام	`mv file1.txt data.csv`
`rm`	حذف فایل/پوشه	`rm -r old_folder/`
`mkdir`	ایجاد پوشه	`mkdir new_data`
`rmdir`	حذف پوشه خالی	`rmdir temp`
`find`	جستجوی فایل‌ها	`find /var/log -name "*.log"`

🔍 بررسی حجم و مصرف دیسک

du: نمایش حجم پوشه‌ها و فایل‌ها
- du -sh * → حجم هر فایل و پوشه در مسیر جاری
df: نمایش فضای آزاد و پر روی دیسک‌ها
- df -h → وضعیت دیسک‌ها به صورت خوانا (GB/MB)
duf: نسخه مدرن و کاربرپسند از df با رابط رنگی و خوانا
- نصب: sudo apt install duf
- اجرا: duf

🛠 ابزارهای پیشرفته برای مدیریت پوشه‌ها

ncdu: ابزار تعاملی برای بررسی مصرف دیسک با امکان حرکت در پوشه‌ها و پاک‌سازی راحت
- نصب: sudo apt install ncdu
- اجرا: ncdu /var
tree: نمایش ساختار پوشه‌ها به صورت درختی
- tree -L 2 data/ → نمایش دو سطح از پوشه‌ها
btop / htop: نمایش زنده مصرف CPU، RAM و فضای swap
bat: جایگزین مدرن برای cat با هایلایت سینتکس و شماره خطوط
- bat script.py

🚚 انتقال و همگام‌سازی داده‌ها

📦 `rsync`

ابزاری قدرتمند برای کپی و همگام‌سازی فایل‌ها و پوشه‌ها بین سیستم‌ها.

فقط تغییرات منتقل می‌شوند (بهینه برای دیتاست‌های بزرگ).
مثال‌ها: rsync -av data/ backup/ rsync -avz data/ user@server:/home/user/backup/

🌍 `scp`

ابزاری ساده برای کپی فایل‌ها بین سیستم‌های مختلف از طریق SSH.

مثال‌ها: scp file.txt user@server:/home/user/ scp -r data/ user@server:/home/user/data/

📊 جدول مقایسه‌ای ابزارها

ابزار	کاربرد اصلی	مزیت	نمونه استفاده
`ls`	لیست‌کردن فایل‌ها	سریع و پرکاربرد	`ls -lh`
`du`	نمایش حجم فایل/پوشه	ساده و سریع	`du -sh *`
`df`	نمایش فضای دیسک	دید کلی از وضعیت دیسک	`df -h`
`duf`	نمایش فضای دیسک	رابط گرافیکی متنی، خواناتر	`duf`
`ncdu`	بررسی تعاملی حجم‌ها	رابط کاربری ساده و پاک‌سازی سریع	`ncdu /var/log`
`tree`	نمایش ساختار پوشه‌ها	دید بهتر از ساختار	`tree -L 2`
`bat`	نمایش محتوای فایل	هایلایت سینتکس و شماره خطوط	`bat script.py`
`rsync`	کپی/همگام‌سازی داده‌ها	فقط تغییرات منتقل می‌شوند	`rsync -avz data/ server:/backup/`
`scp`	انتقال ساده فایل‌ها	مبتنی بر SSH و امن	`scp file user@server:/path/`